Hoe onderzoek je een kwetsbare doelgroep op een integere manier?

Promotieonderzoek naar het effect van de ZEEF-methodiek

Als Juul de deur achter zich dicht hoort gaan, weet ze dat ze daar iemand achterlaat die ze flink aan het denken heeft gezet. Door haar vragen. ‘Tijdens het gesprek werd hij best wel emotioneel.’ Voor haar promotieonderzoek heeft ze deze man met een bipolaire stoornis geïnterviewd. Wat hij vertelde, laat haar zelf ook niet koud. ‘Ik moet dit soort verhalen echt even heel actief naast me neerleggen.’

Bipolaire stoornis

Juul Koene, docent-onderzoeker ggz bij het Kenniscentrum Samen Redzaam, doet promotieonderzoek naar de werking van de ZEEF-methodiek. ‘Als je een gesprekstechniek ontwikkelt om zelfregulatie in kaart te brengen, moet je natuurlijk ook onderzoeken of die aansluit bij de doelgroep. Vinden ze het een prettige manier van gespreksvoering, is het relevant en geeft het ze inzicht?’ Daarom heeft ze nu zo’n 48 mensen met een bipolaire stoornis en hun naasten geïnterviewd. Op basis van die gesprekken scherpt ze de vragen in de ZEEF-methodiek aan. Volgend jaar test ze de ZEEF-methodiek bij zo’n twintig tot dertig mensen met een bipolaire stoornis. ‘Ik ben halverwege het onderzoek, dus eindconclusies kan ik nog niet trekken. Veel interessanter in deze fase is: hoe onderzoek je een kwetsbare doelgroep op een integere manier?’ Want de verhalen die Juul hoort, zijn soms schrijnend.

“Ik ben me bewust van de verantwoordelijkheid om ethisch met je respondenten om te gaan.” 

Effect op hun werk

‘Zo’n interview gaat best wel diep. Als mensen emotioneel werden, bleef ik na afloop van het interview wat langer bij ze. Dan kon ik de spanning wat wegnemen door gezellig nog even met ze te kletsen. Wat me het meeste raakte, was dat dit interview voor sommige mensen de eerste keer was dat iemand ze zoveel vragen stelde over het effect van een bipolaire stoornis op hun baan of leven. Ik hoop dat de aandacht die ik voor ze had een prettig ervaring was. Maar ik weet ook dat het soms confronterend geweest moet zijn.’

Ethisch

Juul weet heel goed welke rol ze heeft. ‘Ik kom informatie voor mijn onderzoek halen. Hoe aangrijpend ik hun verhaal ook vind, ik ben niet hun hulpverlener. Maar ik ben me tijdens dit onderzoek erg bewust van de verantwoordelijkheid die je als onderzoeker hebt om ethisch met je respondenten om te gaan. Ik belde bijvoorbeeld altijd een paar dagen na het interview om te checken hoe het ging en of ze nog iets nodig hadden. Dan kon ik het daarna zelf ook beter loslaten. Voor onze studenten is dit inzicht trouwens ook heel belangrijk. Ik denk niet dat iedereen beseft wat je vragen teweegbrengen bij iemand. Dat we gevoelige onderwerpen op een respectvolle manier inbedden, is zeker met onze doelgroepen heel belangrijk.’

Wat is zelfregulatie en de ZEEF-methodiek?

Zelfregulatie is het vermogen om je eigen gevoelens en gedrag te beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan deze ochtend. Stond je toch vroeg op om naar je werk te gaan, terwijl je veel liever zou blijven liggen? Dan ben je zelfregulerend bezig. Voor mensen met een psychische aandoening is zelfregulatie vaak heel lastig. Waardoor het dagelijks leven voor hen op allerlei vlakken – denk aan werk, relaties of huishouden – negatief wordt beïnvloed. Juul: ‘We merkten dat er in de praktijk nauwelijks handvatten waren om zelfregulatie in kaart te brengen én te verbeteren. Wij sprongen in dat gat. Samen met Jaap van der Stel, onderzoekers, professionals uit het werkveld, ervaringsdeskundigen, cliënten ontwikkelden we de gesprektechniek: ZEEF. Hiermee krijgen mensen meer inzicht en bewustwording in hun eigen vermogen tot zelfregulatie. Overigens is het ook een heel geschikte methodiek voor mensen zonder psychische aandoening.

Delen