L rechtsboven
Ilona Schouwenaars
Nederland

Onderwijs

Aandacht voor psychosociale problemen in het speciaal onderwijs

Het lectoraat Ouderschap & Ouderbegeleiding ontwikkelde een nieuw lesprogramma

Steeds meer jongeren kampen met mentale problemen. Het ontwikkelen van levensvaardigheden in het onderwijs is daarom urgenter dan ooit vertelt Ilona Schouwenaars over een nieuw programma Levensvaardigheden voor een bijzondere doelgroep. Jongeren met (ernstige) gedrags- of psychische stoornissen.

 

Ilona is onderzoeker bij het lectoraat: ‘Wat we van eigenlijk alle scholen hoorden was, het gaat slechter met de jongeren. Dat was vóór corona al ingezet, maar het is er wel door verergerd. Zodoende kwamen de levensvaardigheden weer meer op het netvlies. De scholen zeggen: we hebben een andere groep leerlingen. In een belangrijke periode van hun leven hebben zij thuis gezeten. Het is belangrijk dat we juist met deze groep aan het werk gaan.’

De belangrijkste les: eigen gedachten en gevoelens herkennen

De lessen levensvaardigheden gaan over het versterken van sociale en emotionele vaardigheden. Op school en thuis. Ilona vertelt erover: ‘Alle scholieren maken dingen mee die ze lastig vinden. Een ruzie met een klasgenoot, discussie met ouders over huiswerk, jaloezie binnen een relatie. Het is belangrijk dat je in die situaties je eigen gedachtes en gevoelens leert herkennen. Als je even stilstaat *pauze*, bedenk dan eens wat er met je van binnen gebeurt. Pas dan kun je je emoties beheersen en sturen. Of ombuigen, als je wilt.’

Het programma levensvaardigheden bestaat al zo’n 25 jaar

‘Lector Carolien Gravesteijn heeft het destijds ontwikkeld voor het regulier middelbaar onderwijs. Toen al werd het enthousiast ontvangen. De effecten van het programma zijn dat leerlingen een positiever zelfbeeld krijgen, sociale vaardigheden oefenen en minder angst hebben om negatieve emoties te uiten. Dit leidt ook tot minder pestgedrag en leerlingen die beter met elkaar overweg kunnen.’

 

‘Door de coronacrisis kwam het onderwerp opnieuw in de belangstelling. Het bestaande programma werd geüpdatet met nieuwe casussen en oefeningen. Maar deze keer kwam er ook een vraag vanuit een nieuwe hoek, het voortgezet speciaal onderwijs. En juist die doelgroep interesseerde me.’

En nu dan… een programma voor het speciaal onderwijs?

‘Ja, we hebben een nieuwe basismodule ontwikkeld voor het voortgezet speciaal onderwijs in Rotterdam. Net als in het reguliere programma is het gericht op het 4G-model: Gebeurtenis – Gedachten – Gevoelens – Gedrag. Over hoe dat elkaar opvolgt en hoe je hier een draai aan kunt geven.’

 

‘Het belangrijkste verschil is dat de module voor het voortgezet speciaal onderwijs is uitgebreid. Vier basislessen werden zo acht basislessen. We nemen in iedere les meer tijd voor uitleg en extra opdrachten. Ook hebben we een set nieuwe opdrachten ontwikkeld. Die sluiten nu goed aan op de belevingswereld van jongeren met een gedrags- of psychische stoornis.’

 

‘Inmiddels zijn de lessen enthousiast ontvangen op drie scholen voor voortgezet speciaal onderwijs in Rotterdam. De docenten en leerlingen willen vooral graag méér. Meer doe-opdrachten, meer creatief bezig zijn. Maar ook verschillende lessen voor de onder- en bovenbouw.’

Van school af gaan met het idee: dit ben ik, ik doe ertoe

‘Aandacht voor kinderen die speciale ondersteuning nodig hebben vind ik echt belangrijk. In het speciaal onderwijs is daar ruimte voor. Het mooiste aan dit onderzoek vind ik dan ook dat we bijdragen aan iets wat er écht toe doet. Er is vraag naar. De docenten zijn nieuwsgierig naar wat we doen en gaan er meteen mee aan de slag. Mijn grootste wens is dat jongeren zichzelf goed leren kennen. Om hulp kunnen vragen. Relaties aangaan en onderhouden. Dat ze met zelfvertrouwen in de wereld staan.‘

Meer weten over het lesprogramma?

Kijk dan op de projectpagina op onze website: Levensvaardigheden | Lectoraat Ouderschap en Ouderbegeleiding

Over Ilona

Ilona switchte van baan om zich toe te leggen op dit onderzoek. Eerder promotietraject aan de HAN over slaapinterventies op scholen, voor jongeren met autisme. Sinds begin mei 2023 is ze onderzoeker bij het Lectoraat Ouderschap en Ouderbegeleiding van Hogeschool Leiden. Ze houdt zich bezig met projecten rondom het versterken van levensvaardigheden van jongeren op school. Levensvaardigheden zijn sociale en emotionele vaardigheden die mensen nodig hebben om goed om te kunnen gaan met eisen en uitdagingen in hun dagelijks leven. Bijvoorbeeld jezelf presenteren, omgang met anderen en een ruzie oplossen.

L linksonder