Waarom het van cruciaal belang is om empathie voor álle partijen te hebben.

Michelle (16) vertelt aan haar sociotherapeut Pauline (28) over de relatie met haar moeder. ‘Jij had nooit geboren moeten worden’, heeft haar moeder tegen Michelle gezegd. Pauline zal de komende maanden nog meer verdrietige verhalen horen. Michelle is namelijk opgenomen op een klinisch psychiatrische afdeling nadat het thuis echt niet meer ging met haar machteloze moeder. Af en toe spreekt Pauline ook met Michelles moeder. Zie hier de uitdaging voor iedere sociotherapeut die met jongeren werkt.

“Mijn kind is gewoon een rotzak! Hoe kan hij ooit normaal worden?! Die krijgt nooit een baan.” Systemische vraag: ‘Ik hoor eigenlijk dat je je zorgen maakt en graag wil dat hij een fijn leven krijgt.’

De uitdaging

Hoe kun je begrip hebben voor een moeder of vader die een kind slecht behandelt? Sociotherapeuten die op een adolescentenafdeling werken, vinden het soms lastig om systemisch te werken. Kinder- en jeugdpsychiater Anne Krabbendam: ‘Vanuit de praktijk kreeg ik dit signaal steeds vaker. Het gevaar voor sociotherapeuten is dat ze teveel met het kind meegaan, omdat hun band daarmee beter is dan met de ouders. Dat realiseren ze zichzelf ook. Bovendien: alles wat je als professional zegt, heeft impact. Praat je met moeder mee, dan jaag je het kind of de vader en ex-man tegen je in het harnas. Heb je voornamelijk contact met het kind, dan heb je zelf een beeld gevormd van de ouders. Bovendien wil je dat het gesprek geen ‘gesprekje’ is, maar een echte interventie.’

Het middel

‘We hebben daarom een training ontwikkeld om de handelingsverlegenheid bij professionals te verminderen en de samenwerking met het gezin te verbeteren. In de training leer je om systemische vragen te stellen. In die boosheid bij de moeder zit ook betrokkenheid. En het gedrag van het kind heeft effect op ouders. Zoek daarin de verbinding met je cliënten. De training is voor het hele team, dus ook voor de psychologen, systeembehandelaars, kinder- en jeugdpsychiater en sociotherapeuten. Zo leren ze om binnen hun team dezelfde taal te spreken. Ook formuleerden ze een gezamenlijke visie op gezinsgericht werken. Om na de training de nieuwe vaardigheden vast te houden, heeft ieder team een plan gemaakt. Voor het ene team werkt het bijvoorbeeld goed om de gesprekken samen te voeren, zodat je elkaar feedback kunt geven. Andere teams bespraken het systemisch werken tijdens intervisiemomenten. Of ze voegden bijvoorbeeld een kopje toe op hun rapportage: welke systemische vragen heb ik gesteld?’

Het resultaat

‘Corona hielp niet mee natuurlijk. De trainingen werden uitgesteld en soms online gegeven. In het nieuwe jaar gaan we ons wat dieper over het resultaat buigen. Wat we nu al wel terugkrijgen, is dat de teams het fijn vinden om die gezamenlijke visie te hebben. Bij één van de teams was daarover nog een stevige discussie. Zij werken vooral met jongeren die richting zelfstandigheid gaan. Moeten we ouders dan nog wel betrekken als zo’n jongere dat echt niet wil? Het is ontzettend goed dat ze dit scherp kregen met elkaar, want je moet wel vanuit één gemeenschappelijke visie werken. De uitkomst is natuurlijk wel dat een jongere het niet alleen kan. Ouders of een ander vangnet moeten betrokken blijven op een bepaalde manier.’

Het hogere doel

‘Ook liefhebbende ouders kunnen door allerlei problematiek in een negatieve spiraal met hun kind komen. Als moeder weet ik wat een emotioneel appèl een kind op je kan doen. Is de problematiek thuis groot - zoals een persoonlijkheidsstoornis bij het kind of één van de ouders of schulden of verslavingsproblematiek - dan neemt de druk natuurlijk enorm toe. Om iets in de relatie tussen het kind en de ouders te veranderen, is voor alle partijen empathie nodig. En soms moet je de doelen iets kleiner maken. Is samenwonen niet meer haalbaar? Waar kunnen we wel een stapje zetten? We moeten echt voorkomen dat ze elkaar voorgoed kwijtraken. Als er maar weer contact komt tussen hen, dan hebben ze daar hun hele leven profijt van.’

Onderzoeker: Anne Krabbendam

Ze werkt één dag per week als lector bij Hogeschool Leiden. Daarnaast is ze kinder- en jeugdpsychiater bij LUMC Curium. 

Traject:
Samenwerking met gezin verbeteren door handelingsverlegenheid bij professionals te verminderen.

Betrokkenen
Aan dit traject deden verschillende partijen mee:

De verworven kennis en praktijkervaring is verwerkt in onderwijsmodules voor de hbo-opleiding Sociaal Werk. Hierdoor worden ook toekomstige sociotherapeuten getraind in het contact met ouders.

“Ik hoef mijn ouders nooit meer te zien. Als ik dood ga, interesseert het ze toch niks.”Systemische vraag: ‘Toch brengen en halen je ouders je en zijn ze zelf in systeemtherapie, waarom denk je dat ze dat doen?’

Binnen de onderzoekslijn "Hulpverlening"

Hulpverlening

door het bevorderen van herstel en compensatie in het geval er een stoornis  of een sociaal conflict is ontstaan. Dit betreft allerlei vormen van begeleiding en hulpverlening gericht op interventies.

Zelfregulatie van theorie naar praktijk

Hoe laat ging jouw wekker vanochtend? En waarom zette je die wekker? Zelfregulatie is hier het toverwoord.

We willen intergenerationele overdracht bij kwetsbare gezinnen doorbreken.

Liesbeth Bolt (projectcoördinator) en Ruth Spijkerboer (docent-onderzoeker) gaan in gesprek over het leernetwerk kwetsbare gezinnen.

Kinderen recht doen: een pedagogisch perspectief

Met loeiende sirenes rijden er vijf politieauto’s je straat binnen. Het gebonk op de deur doet je besluiten om toch maar open te doen. 

Waarom het van cruciaal belang is om empathie voor álle partijen te hebben.

‘Jij had nooit geboren moeten worden.’ Michelle (16) vertelt aan haar sociotherapeut Pauline (28) over de relatie met haar moeder.

Zorgen voor échte verandering: leeratelier Maatwerk & Regie 

You’ve entered The Game! Samen met je team krijg je een casus voorgelegd: een man vertelt je kort over allerlei dingen die hij meemaakt. 

Hulpverlening