Schooltransitie Afstemmingsprogramma STAP

Een lichte, preventieve methode voor scholen en ouders om leerlingen met autismespectrumkenmerken in het regulier onderwijs te ondersteunen bij de overstap naar het voortgezet onderwijs.

De overstap van de basisschool naar de middelbare school is voor veel leerlingen spannend. De leerling komt terecht in een nieuwe (sociale) omgeving, met andere leerkrachten, klasgenoten, routines, verantwoordelijkheden en uitdagingen. Voor jongeren met autismespectrumkenmerken kan deze overstap extra spannend zijn, omdat zij juist moeite hebben met veranderingen en sociale contacten maken. Het is dus belangrijk dat deze leerlingen goed worden opgevangen op de nieuwe school om lage schoolprestaties, pesten, laag zelfbeeld, of schooluitval te voorkomen.

In Engeland is de STEP-ASD ontwikkeld: een methode die de ouders en school van leerlingen met autisme ondersteunt bij de overstap naar het voortgezet onderwijs. De onderzoekers van MOVING hebben deze methode vertaald naar het Nederlands en aangepast op de Nederlandse cultuur en het schoolsysteem. Onderzoeksproject MOVING onderzoekt of deze ‘hertaalde’ versie, STAP, geschikt en effectief is in het Nederlandse onderwijs. STAP is een lichte, preventieve methode die scholen en ouders ondersteunt in de begeleiding van de leerling bij de overstap. Een STAP-coach organiseert een warme overdracht voor alle betrokkenen en stelt op basis van de gemaakte afspraken het OverSTAPplan op. Hierin staat precies wie wat gaat doen en hoe wat er bij deze leerling al heeft gewerkt en wat er past. De STAP-coach houdt vervolgens de vinger aan de pols bij de ouders en de mentor op de middelbare school en geeft advies waar nodig.

STAP-coach

“Ik merkte dat het voor het kind heel goed is dat ze zien hoeveel mensen erachter staan. Wat voor vangnet ze hebben. Je merkt ook dat de ouders gerustgesteld zijn, van: iedereen zit er bovenop en we gaan er met zijn allen voor. Dat is echt positief.” 

MOVING is gestart in 2016. Voor deelname aan het onderzoek is geworven op reguliere scholen in Alphen aan den Rijn, Rotterdam, Leiden, Capella aan den IJssel, Barendrecht en Gouda. Leerkrachten van groep 8 konden leerlingen die moeite hadden met sociale communicatie en/of omgaan met veranderingen voordragen om mee te doen. De ouders en leerlingen zijn vervolgens per brief uitgenodigd en hebben zo toestemming kunnen geven voor deelname. Daarna zijn de leerkracht, leerling, ouder, leerling en later de mentor gevraagd om vragen te beantwoorden over verschillende onderwerpen, zoals angst bij de leerling, de leerkracht-leerling relatie en probleemgedrag. De vragenlijstmomenten vonden op drie momenten plaats: eind groep 8 en aan het begin en einde van de brugklas. De onderzoekers van MOVING gaan kijken of STAP zorgt voor een soepelere overstap naar het voortgezet onderwijs

Gebruikte onderzoeksmethoden

MOVING verzamelt voornamelijk kwantitatieve gegevens, in de vorm van vragenlijsten. Er zijn ook diagnostische interviews afgenomen bij de ouders, om te kijken of er grote kans was op autisme bij de leerlingen. In de ontwikkelingsfase van de STAP-methode is er gebruik gemaakt een ontwikkelingsgroep (focusgroep), waarbij ervaringsdeskundigen, ouders en leerkrachten input konden geven voor de methode. Daarnaast zijn er kwalitatieve interviews uitgevoerd in een aantal studentenprojecten. Hierbij zijn de ouders, leerlingen en leerkrachten bevraagd over hun ervaringen bij de overstap van het kind met of zonder de STAP methode. Ten slotte vindt er ook een literatuuronderzoek plaats naar wat er al op wetenschappelijk gebied bekend is over de belemmeringen ten aanzien van inclusief onderwijs voor leerlingen met autismespectrumkenmerken in het voortgezet onderwijs.

Preventie